1930'lu yıllarda Türkiye'yi ziyaret ederek genç Cumhuriyet'i yerinde gözlemleyen, Mustafa Kemal Atatürk ile bizzat görüşen ve 1935 yılında Türkiye üzerine -İzmir'i anlattığı Homeros'un Ağıdı yazısının da yer aldığı- 23 makaleden oluşan yazı dizisiyle geniş yankı uyandıran Fransız gazeteci Marcel Sauvage, 11 Kasım 1938 tarihli L’Intransigeant Gazetesi'nde “Benim Gözümden Atatürk” başlıklı bir veda yazısı kaleme alıyor.
Benim Gözümden Atatürk
Mesleğim gereği yürüttüğüm araştırmalar sırasında Hitler, Mussolini, Salazar gibi isimleri yakından görme ve konuşmalarını dinleme fırsatım oldu. Ancak Avrupalı diktatörlerin hiçbiri üzerimde Yeni Türkiye'nin lideri kadar derin bir izlenim bırakmadı.
O, sırasıyla Kemal, Mükemmel İnsan, İstanbul'un Kurtarıcısı, Aydın, Çılgın, maceraperest, mutlakiyet ve meşrutiyet düşmanı, Gazi, Muzaffer, Allah'ın Seçilmiş Kulu, İmanın Kılıcı, Doğu'nun Reformcusu, Ankara'nın Bozkurt'u ve Suskun Adam gibi isimlerle anıldı.
Ve nihayet Atatürk, yani Türklerin Babası adını aldı.
Bir Asker
Kendisiyle ilk kez Ankara Halkevinde, bir Rus müziği festivali dolayısıyla düzenlenen kutlama gecesinde tanıştırıldım.
Daha sonra onu, bahçelerinin ve teraslarının yükseklerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin yeni başkentine hâkim olan Çankaya'daki pembe renkli Cumhurbaşkanlığı konutunda yeniden gördüm. Bozkırın tam ortasında yükselen bu yeni başkent, o olağanüstü dehanın iradesiyle ortaya çıkmıştı.
Atatürk, belirgin ve sert çizgilere sahip bir adamdı. Hareketleri keskin ve kararlıydı. Sivil kıyafetler içinde bile asker kimliğini koruyordu.
Güçlü hatlarla biçimlenmiş, asimetrik bir yüzü vardı. Belirgin burnu, yüzündeki kırışıklıklar ve istemsiz yüz hareketleri dikkat çekiyordu. Dudaklarında hem küçümseyici hem de duyusal bir ifade vardı.
Bununla birlikte, dalgın görünürdü. Sizi dinlerken, sanki diplomasi gündemindeki bütün o küçük meselelerden çok daha önemli başka bir şey düşünüyormuş izlenimi verirdi.
Sonra birdenbire, mavimsi parıltılar taşıyan küçük, açık renkli gözlerini size dikerdi.
Bakışları sertti. Karşısındakini âdeta delip geçer ve ne söyleyeceğini bilemez hâle getirirdi.
İşte o anda Atatürk sizin hakkınızda hükmünü vermiş olurdu.
Sizi kabul ederdi... Gülümserdi.
Acıların ve her türlü aşırılığın damgasını vurduğu bir yaşamın izlerini taşıyan yüzünde, liderin gülümsemesi sanki geçmişte kalmış bir düşün kısa süreliğine yeniden hatırlanması gibiydi.
Zaman zaman acımasız olmakla suçlandı.
Oysa acımasız değildi. Daha çok, sıradan insani duyguların tümünden uzaklaşmış gibiydi. O, yalnızca “ülkesinin istikbalini” düşünen bir kurucuydu.
Görkemli Bir Yaşam
Bununla birlikte, gerektiğinde son derece samimi davranmasını da bilirdi.
İstanbul'un ya da Ankara'nın büyük otellerine, tek başına dolaşan bir turist gibi gidip dans etmesine hiçbir şey engel olmazdı.
İçki de içerdi. Bunu, işinden yorulmuş ve o zamana kadar dizginlemeyi başardığı tutkulu yaşamının içindeki ateşi canlı tutabilmek için bir tür coşkuya ihtiyaç duyan bir adamın doğallığıyla yapardı.
Fransızcayı son derece iyi, neredeyse aksansız konuşurdu. Fransızca konuşmaktan da büyük zevk alırdı.
Bir akşam bana, bugün hâlâ hatırladığım şu sözleri söylemişti:
“Öyle küçük ülkeler vardır ki çok büyük halklara sahiptirler. Gelecek, diğerlerinden çok onlara aittir.”
Bu sözleri hiç unutmadım.
Çünkü sonuçta bu cümle, ölümün eşiğinde, yalnızca Yakın Doğu'nun değil, bütün Doğu'nun en büyük, en bilinçli, en ileri görüşlü ve kendinden en emin reformcusu olarak karşımıza çıkan bu adamın olağanüstü yaşam öyküsünü özetlemektedir.
Öyle ki onun yaşamı, Doğu’nun dört bir yanında artık neredeyse efsaneleşmiştir.
Marcel Sauvage
Çeviri: Efe Yelbuğa / 35 Punto
